Montage
De montage: hoe een wiel tot leven komt
De basis van elk goed wiel is een doordachte spaakberekening. Meestal wordt gekozen voor een spaakpatroon met een dubbele of triple kruising aan beide zijden, over 2 of over 3, een beproefde en gebalanceerde methode. Maar wie wat verder wil gaan, kan ook kiezen voor een meer exotische aanpak. Dit kan vooral nuttig zijn om de spaakspanning aan de niet-aandrijfzijde te verhogen en zo een nog duurzamer wiel te bouwen. Eventueel kunnen verschillende spaaktypes links en rechts gecombineerd worden om de stijfheid te verhogen.
Voordat het spaakwerk start, worden de nippels voorzien van een specifieke olie. Zo vermijden we dat ze vastlopen in de velg tijdens het opspannen, in bijna alle gevallen gebruiken we specifieke spaakrondellen, een klein detail met groot effect op het spanningsproces en vooral de duurzaamheid.
Spaaklengte: met Spocalc als trouwe tool
Voor het berekenen van spaaklengtes maak ik onder meer gebruik van Spocalc, Damon Rinard’s gratis spaaklengte-calculator. Hoewel ik intussen mijn eigen aanvullingen heb geïntegreerd, blijft het origineel een betrouwbare basis. Je kunt de tool nog steeds downloaden via de website van de legendarische Sheldon Brown – een belangrijke inspiratiebron voor mij:
👉 Spocalc via Sheldon Brown
https://www.sheldonbrown.com/rinard/spocalc.htm
Spaakspanning
Spaakspanning: meten is weten
Met mijn eigen ontwikkelde meetsysteem kan ik snel en nauwkeurig de spaakspanning controleren, evenals hoogte- en zijslag. Dat levert niet alleen een gemiddelde spanning op, maar toont ook onmiddellijk waar de verschillen zitten – essentieel voor het bouwen van een stabiel wiel.
Meetinstrumenten
Ik gebruik zowel de DT Swiss Tensio als de Wheel Fanatyk Tensiometers. Die laatste heeft als groot voordeel dat hij niet gevoelig is voor kleine afwijkingen in spaakdikte en zelfs gebruikt kan worden om moeiteloos door het wiel heen de andere zijde te meten. Voor Berd spaken zijn gemaakt van Dyneema® (ultra high molecular weight polyethylene) gebruiken we enkel de Wheel Fanatyk, deze Tensiometer heeft het voordeel dat die niet afhankelijk is van spaakdikte afwijking. Zie ook https://www.thewheelstuff.be/bike-blog/berd-spaken/
Ook heel handig om door het wiel de andere zijde van het wiel te meten.
Opbouw tot spanning: stap voor stap
Het bouwen start met een gelijke startspanning links en rechts. Daarna begin ik meteen aan het uitlijnen van hoogte- en zijslagen. Bij ongeveer 75% van de eindspanning staat het wiel vaak al verrassend recht en goed gecentreerd.
De eindwaarde of targetspanning wordt afgestemd op de sterkte van de velg. Dit is cruciaal om doorscheuren te voorkomen en lichte velgen worden doorgaans met een lagere spanning afgewerkt. De spaken aan de aandrijfzijde worden nagenoeg tot deze waarde op spanning gebracht. Het belangrijkste moment volgt dan: het wiel wordt overgehaald naar de niet-aandrijfzijde. Op dit punt mogen de strak gespannen spaken nauwelijks nog gemanipuleerd worden, dat zou de structurele integriteit van het wiel aantasten.
De eindwaarde (TARGET) staat in functie van de velg.
Veel mensen weten het niet, maar de spaakspanning aan de niet-aandrijfzijde wordt vooral bepaald door het centreren van het wiel, niet door directe spanning. Hier onderscheiden zich doordachte naafconstructies die een zo hoog mogelijke verhouding tussen spanning links en rechts benaderen.
In onderstaand voorbeeld is deze verhouding 86%, wat een hoge waarde is voor een traditionele naaf. Ter info het gaat hier om een Hope naaf 🙂
Wat bij te lage spaakspanning?
Een veelvoorkomende fout is te lage spaakspanning aan de aandrijfzijde. Het resultaat, een nog lagere spanning aan de andere kant, met als gevolg een verhoogde kans op spaakbreuk, vooral aan de kop. Slappe spaken bewegen meer in de naafflens en dat verhoogt slijtage.
Een kwalitatieve naaf met een dikke flens en nauwe spaakgaten maakt hier echt het verschil. Indien nodig gebruik ik ook spaakkoprondellen, vooral bij herstellingen, om de kop extra stevig in de flens te verankeren.
Lees dat J-bend naven nog altijd superieur zijn tov Straight Pull omdat de hoek naar de velg groter is en zo een stabieler wiel oplevert.
Te hoge spaakspanning? Ook dat is risicovol
Net zoals te lage spanning, kan ook een te hoge spaakspanning problemen veroorzaken. Denk aan inscheuring van de velg, breuk van spaaknippels, of een snellere vervorming van het wiel. Smalle velgen mogen zeker niet te hoog opgespannen worden, hierdoor wordt het wiel op een bepaald moment terug instabiel.
Hoewel dikke spaken hogere spanningen aankunnen (en makkelijker te bouwen zijn) zit de sterkte in wielen in de flexibiliteit van de spaken. Iets dat statisch is breekt. Hier ligt onze specialiteit, in het samenstellen van lichte materialen tot betrouwbare én duurzame wielen.
Het kneden
Het kneden: spaken laten settelen
Tijdens de opbouw worden de spaken gericht en “gestretcht”: ik duw ze van naaf naar velg om de natuurlijke buiging aan de flens recht te trekken. Dat zorgt meteen voor een lichte spanningsval, maar voorkomt dat het wiel zich nog moet “zetten” tijdens de eerste ritten. Zonder deze stap krijg je gegarandeerd hoogte- of zijslagen.
Daarna wordt het wiel meerdere keren “gekraakt”, een gecontroleerde techniek om spaken terug in hun natuurlijke positie te laten springen. Torsie van alle spaken maar vooral dunne spaken wordt absoluut vermeden
Voorbeeld hoe een wiel opgebouwd wordt naar zijn uiteindelijke eindwaarde. De dunne blauwe lijn is de ingestelde eindwaarde, de rode lijnen zijn de maximum en minimum waarden, +/-10% van de eindwaarde.
Kalibratiesysteem
Kalibratie: vertrouwen op de meting
Mijn spanningsmeters worden regelmatig gecontroleerd met een eenvoudig maar effectief eigen kalibratiesysteem. Tijdens de studie van mijn dochter (Lichamelijke Opvoeding & Bewegingswetenschappen) hebben we deze methode zelfs diepgaand geanalyseerd voor haar vak meetinstrumenten. We brachten elk mogelijk foutscenario in kaart, want betrouwbare spanningsmetingen is de basis van elk kwaliteitswiel.
Ik gebruik al zeer lang een zeer simpele opzet om mij spaak spanningsmeters te controleren en deze waarde worden verwerkt in mijn spaak programma.
Niet vergeten
Persoonlijk en ambachtelijk
Elke wielset die onze werkplaats verlaat draagt met trots het label “Handbuilt by WheelStuff” en krijgt een uniek serienummer met een persoonlijk “geboortekaartje”.
We behandelen elke aanvraag individueel. Voor we aan de bouw beginnen, nemen we steeds contact op met de klant voor een korte intake en technisch overleg. Pas na akkoord – en ontvangst van een voorschot – gaan we effectief aan de slag.
Klaar voor jouw wiel op maat?
Of je nu op zoek bent naar een lichtgewicht klimwiel, een onverwoestbare gravelsetup of een perfect uitgebalanceerd wegwiel – elk wiel dat we bouwen, is het resultaat van technische precisie, jarenlange ervaring en een persoonlijke benadering. Heb je vragen over je huidige wielset, of wil je samen een nieuwe set samenstellen die exact past bij jouw rijstijl en verwachtingen?
Neem gerust contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek. We denken mee, geven advies en bouwen pas wanneer alles klopt – tot in de spaak.
👉 [Contacteer ons hier] en kom langs in het atelier. Jouw wiel begint met een goed gesprek.