De merken waarmee ik werk onderaan dit artikel Bekijk ook onze Shop
Naven
De naaf als vertrekpunt
Centraal staat de naaf, dat mag je letterlijk nemen 😉
De keuze van een naaf is altijd een afweging.
Wil je een extreem lichte naaf die eindeloos blijft draaien?
Eén die weer en wind trotseert?
Of een naaf die na twee jaar zware omstandigheden, mogelijk zelfs zonder onderhoud, nog steeds feilloos presteert?
Of ga je voor een exotische set, mooi genoeg om aan de muur te hangen en met een spotje uit te lichten?
Helaas kan één naaf niet al deze eigenschappen tegelijk combineren.
Daarom is het essentieel om eerst te bepalen welk type gebruiker je bent en welke eigenschappen voor jou doorslaggevend zijn.
Naafbreedte en standaard
Bij MTB zijn naven vandaag doorgaans van het BOOST-type:
110 mm voor en 148 mm achter.
Bij road en gravel spreken we meestal over
100 mm voor en 142 mm achter.
Hoe breder de naaf, hoe stabieler en stijver het wiel kan worden opgebouwd.
Flenzen en spaakspanning
Niet onbelangrijk is de positionering van de flenzen.
Wanneer deze goed op elkaar zijn afgestemd, ontstaat een gunstige spaakhoek, waardoor links en rechts een meer gelijke spaakspanning mogelijk is (zoals bijvoorbeeld bij Rohloff-naven).
Bij klassieke cassettesystemen is dit anders:
Aan de tandwielzijde staan de spaken veel rechter dan aan de niet-aangedreven zijde (ook bij de schijfrem vooraan).
Daardoor ligt de spaakspanning aan de slappe zijde doorgaans ongeveer één derde lager dan aan de cassettezijde.
tussen 60-100% en dit is afhankelijk van de flens diameter van de naaf links tov rechts
Slim naafdesign en flensgeometrie
Een doordacht naafdesign probeert deze spanningsverschillen gedeeltelijk te compenseren en daar enkele procenten winst te halen.
Dat gebeurt onder andere door de flensdiameter aan de zijde met de hogere spaakspanning te vergroten.
Naven met grotere flensdiameters zorgen voor een grotere spaakhoek richting de naaf.
Dit verhoogt niet alleen de spanningsbalans, maar resulteert ook in een stijver en stabieler wiel.
Lees ook dat Straight pull naven meestal een kleine diameter hebben en daardoor een kleinere hoek maken naar de velg.
Bij Hope naven zit dit alvast goed en dat meet je dan ook bij het bouwen.
Voorbeeld: Extralite HyperCamber
Straight Pull of J-bend?
Wij gebruiken beide systemen.
In het verleden werd vaak beweerd dat J-bend spaken (met gebogen spaakkop) sneller zouden afbreken.
Vandaag zien we daar nog maar weinig van terug.
Dat komt doordat zowel spaken als spaakgaten sterk verbeterd zijn.
Integendeel zelfs: werken met zo hoog mogelijke, correcte spaakspanningen resulteert net in een beter en duurzamer wiel.
Toch duikt het argument pro Straight Pull nog vaak op, mede omdat bijna alle grote fabrikanten vandaag Straight Pull naven gebruikenwat dit ten onrechte lijkt te bevestigen.
Waarom Straight Pull voor mij geen voorkeur heeft
Persoonlijk heb ik meerdere redenen om Straight Pull niet boven J-bend te verkiezen:
Beperkte vrijheid in spaakpatronen
Straight Pull laat minder keuze toe in hoe je een wiel spaakt, wat voor een wielbouwer een duidelijke beperking is.
Langere spaken zonder ondersteuning aan de flens
Straight Pull spaken zijn doorgaans langer en leunen niet tegen de flens, wat nadelig kan zijn voor de ondersteuning.
Moeilijkere montage en demontage
Bij veel Straight Pull designs zit er altijd een andere spaak in de weg bij montage of demontage.
Flensgeometrie
J-bend naven hebben doorgaans hogere flenzen, wat betere spaakhoeken geeft en resulteert in een stabieler wiel.
Spaaklengte berekenen is complexer
Zonder exacte naafmaten is het berekenen van de juiste spaaklengte bij Straight Pull zelfs voor een ervaren wielbouwer tricky.
Service en herstellingen: het echte verschil
Bij herstellingen toont Straight Pull zijn grootste nadeel.
In de praktijk moet je bijna altijd andere spaken lossen om één spaak te kunnen vervangen — een bijzonder onhandige eigenschap.
Niet toevallig zijn bijna alle systeemwielen Straight Pull en machinaal opgebouwd.
Fabrikanten gebruiken daarbij vaak dubbele nippels die langs de binnenzijde van de velg worden aangespannen.
Dat vereist langere spaken.
Wanneer zulke wielen hier binnenkomen voor service, zie ik regelmatig:
. Spaken die te kort zijn in de nippel
. Nippels die niet langs buiten te bedienen zijn
. Nippels die snel breken of dol draaien
Om een wiel correct te corrigeren, is het dan soms zelfs nodig om meerdere spaken door te knippen, iets wat je absoluut wil vermijden.
Spaakgaten en duurzaamheid
Meestal werken wielbouwers met J-bend naven en wel om bovengenoemde reden. Bovendien draaien de spaken in straight pull vrij rond en vooral bij platte spaken zie je dat de spaken alle richtingen uitwijzen wanneer ze niet ordentelijk gezet worden bij het bouwen.
Een goede naaf beschikt over correct gedimensioneerde spaakgaten, waarin de spaken stevig en zonder speling opgesloten zitten.
Te grote spaakgaten kunnen microbewegingen veroorzaken en op termijn leiden tot vroegtijdige spaakbreuk.
Gelukkig bestaan er oplossingen zoals spakrondellen, die de passing verbeteren, de belasting beter verdelen en zo de levensduur van zowel spaak als naaf verhogen.
Aantal spaakgaten
Voor heavy duty MTB-wielen verkies ik nog steeds 32 spaken — en dat is geen toeval.
Meer handen maken het werk lichter.
Ja, 28-spaaks MTB-wielen kunnen perfect kwalitatief en betrouwbaar gebouwd worden, en zijn bovendien iets lichter.
Maar waarom blijft 32 spaken mijn voorkeur?
Het aantal spaken heeft een directe invloed op de sterkte en duurzaamheid van het wiel.
Meer spaken zorgen voor een betere verdeling van de krachten.
Bij een 29” wiel maken die extra vier spaken een duidelijk verschil:
bij een impact, bijvoorbeeld door een steen, wordt de kracht minder rechtstreeks doorgegeven aan de velg.
Impact en herstel
Een ongelukje — een val, een tak, een steen of zelfs een pedaal van een andere rijder in je wiel —
met meer spaken is de kans groter dat het wiel recht blijft.
Dit geldt dan ook voor gravel wieln die steevast in 24 spaken gemaakt worden, wil je een duurzame set? Ga dan voor 28 spaken!
Meer spaken betekent ook:
een kleinere slag na impact, en dus meer kans om gewoon verder te rijden.
Uit de praktijk
Megavalanche La Réunion ’23
Bosse AKA Olivier: “Probleem, spaak gebroken door impact van een steen… kan dat kwaad?”
Luc: “Je hebt nog altijd drie spaken meer dan de meeste rijders met 28 spaken,
dus wat is het probleem? 😉”
Lagers
Wat roest geeft, veroorzaakt speling — zo eenvoudig is het.
Wie zich verder wil verdiepen in de basisprincipes van lagers, verwijzen we graag door naar de technische documentatie van Enduro Bearings.
Bij herstellingen werken wij voornamelijk met Enduro-lagers en de originele DT Swiss-lagers.
Afdichting en montage
Goede standaardkwaliteitslagers zijn meestal voorzien van twee verschillende afdichtingen:
Een contact seal en een non-contact seal, respectievelijk aan binnen- en buitenzijde.
Dit is altijd een compromis tussen lage wrijving (performantie) en afdichting (levensduur).
Correct gemonteerd draaien deze lagers soepel en betrouwbaar
Op voorwaarde dat er geen water in de naaf binnendringt én dat de lagers in de juiste richting gemonteerd worden 😉
Komt er toch vocht in het lager, dan beginnen de kogels te roesten.
Roest leidt onvermijdelijk tot speling en vroegtijdige slijtage.
Materiaalkeuze: Staal of keramisch
Een goed lager is voor ons vaak de beste keuze als compromis tussen levensduur en kostprijs.
Een wiel met goed gemonteerde lagers moet vrij kunnen “uitschommelen”:
Links, rechts en terug tot stilstand.
Dat is een indicatie van een spanningsvrije en correct werkende lagering.
Ceramische lagers: nuance is essentieel
Ceramische lagers draaien onmiskenbaar zeer goed, mits ze met de nodige kennis en zorg worden gemonteerd.
Correcte montage vraagt:
. Opwarming van de naafbody
. Het juiste gereedschap
. Aandacht voor passing en uitlijning
. Een goed geperst lager draait vrij en spanningsloos, niet strak, niet zwaar, maar gecontroleerd soepel.
Ceramische lagers gebruiken doorgaans non-contact seals aan beide zijden, omdat lage wrijving prioritair is.
Het nadeel: in slechte of natte omstandigheden raken deze lagers sneller vervuild.
De harde keramische (silicon nitride) kogels vermalen vuildeeltjes,
Maar dit stelt hoge eisen aan de kwaliteit en hardheid van de lagerschalen.
Zijn deze niet sterk genoeg, dan kunnen ze vervormen en ontstaat alsnog vroegtijdige speling.
Een goed keramisch of hybride lager wordt dus niet enkel bepaald door de kogels,
maar minstens evenzeer door de kwaliteit van de lagerringen.
“Ik krijg regelmatig wielen binnen van een bekend gerenommeerd merk.
De klacht is vaak dezelfde: ‘ze draaien niet goed’.
In negen op de tien gevallen staan de lagers onder spanning.
Met een lichte correctie, het uitnemen van de lagers en het opnieuw monteren met correcte uitlijning en het juiste gereedschap, draaien dezelfde lagers plots zoals je het nog nooit ervaren hebt.”
XD-15: het uiterste compromis
Een bijzonder voorbeeld is de XD-15 van Enduro Bearings, een lager met levenslange garantie, en uiteraard met een bijhorend prijskaartje.
XD-15 combineert:
. Silicon nitride grade 3 keramische kogels
. Een stikstof-verrijkt, aerospace RVS loopvlak
Dit materiaal roest of corrodeert nooit.
Zelfs wanneer vuil door de dubbele labyrintafdichting binnendringt, zullen de loopvlakken niet inlopen, het vuil polijst ze zelfs verder glad.
Dit is geen marketingpraat, maar puur materiaal technisch vakwerk.
Afdichtingen
Afdichtingen bij naven zijn cruciaal.
Ze kunnen uitgevoerd zijn in klassiek rubber of in meer duurzame materialen zoals PU (polyurethaan).
Rubber is niet altijd de beste keuze:
In contact met bepaalde oliën of vetten kan het opzwellen, waardoor de afdichting zijn werking verliest.
Met name lithiumhoudende vetten staan bekend om het doen zwellen van rubber.
Afdichtingen veroorzaken onvermijdelijk wrijving, iets wat je liever beperkt.
Gelukkig zijn moderne naven sterk geëvolueerd: bij kwaliteitsnaven zijn afdichtingen minutieus op elkaar afgestemd, met slechts een fractie van speling.
Belangrijk:
. Afdichtingen moeten altijd licht nat staan.
. Een dunne film olie verlaagt de wrijving en verlengt de levensduur.
. Gebruik hiervoor altijd een olie die veilig is voor rubber en afdichtingen.
Aandrijfmechanisme (freehub)
Het klassieke aandrijfmechanisme bestaat uit pallen met veertjes.
3 pallen is de historische basis, maar vandaag geldt vier pallen als minimum en de meesten gaan naar 6 pallen.
Hoe meer pallen of aangrijppunten, hoe beter de kracht wordt verdeeld over de body.
Dit vraagt echter zeer nauwkeurige CNC-engineering:
Alle pallen moeten gelijktijdig aangrijpen.
Sommige fabrikanten passen een slimme oplossing toe door de pallen licht te faseren en in twee groepen te laten werken.
Een mooi voorbeeld is de Hope Pro 5:
54 vertandingen worden zo 108 aangrijppunten.
Een verdubbeling van aangrijppunten benadert een direct-drive gevoel.
Nauwkeurigheid is hier essentieel:
onnauwkeurige toleranties of te zachte materialen kunnen leiden tot:
. Afbrokkelende of brekende pallen
. Loskomende pallen
. vroegtijdige slijtage van de zitting
Ook de veertjes spelen een belangrijke rol.
Meestal zijn dit bladveertjes. Te minimalistisch uitgevoerde veertjes kunnen, zeker bij gebrek aan onderhoud en in combinatie met roest op termijn breken en problemen veroorzaken.
Ratchet-systemen
Daarom werken wij graag met ratchet-systemen, waarbij twee vertande ringen met 16 tot 60 tanden in elkaar grijpen.
DT Swiss heeft dit systeem door de jaren heen geperfectioneerd en er met groot succes de standaard mee gezet.
Vandaag volgen ook andere merken dit principe, waaronder: Erase, Extralite, Soul Kozak, enz.
Ratchet-systemen staan bekend om hun:
. Gelijkmatige krachtoverbrenging
. Hoge betrouwbaarheid
. Eenvoudige service
Ombouwmogelijkheden en standaarden
Vandaag bestaan er meer dan 40 verschillende naafstandaarden.
Niet elke naaf kan (of moet) naar elk ander type omgebouwd worden en dat is soms ook de juiste benadering.
Een Boost-naaf is bijvoorbeeld intrinsiek beter voor wielstijfheid, omdat de flenzen verder uit elkaar staan.
Enkele gangbare standaarden:
. 142 mm (12 mm steekas) → vaak om te bouwen naar 135 mm Quick Release
. 148 mm = Boost
bij Boost hoort normaal ook een 110 mm voornaaf (i.p.v. 100 mm)
Daarnaast bestaan er uitzonderingen zoals:
. 141 mm Boost-naaf met non-Boost eindstukken
. 150mm een enduro standaard
. 157 mm Super Boost+: nog stijver en sterker, maar deze trend lijkt opnieuw af te zwakken
De meeste kwaliteitsmerken bieden wel praktische ombouwadapters aan,
bijvoorbeeld van 15×100 naar Quick Release of 12×100 voor race- en gravelfietsen.
Geluid
De laatste jaren is er steeds meer vraag naar stille naven.
Een luidruchtige naaf kan een eigenschap van het ontwerp zijn, maar is vaak ook een teken van gebrek aan onderhoud.
Een ratchet die veel geluid maakt, heeft meestal te weinig of verkeerd vet en vraagt om service.
Na een correcte onderhoudsbeurt, met het juiste vet op de juiste plaats, zal dezelfde naaf merkbaar stiller en soepeler draaien.
*We hebben een test setup waarbij we een wiel met de correcte kracht 10Nm vastzetten:
. Om zo speling te testen
. Het goed draaien en uitschommelen
. De kracht die nodig is om het freewheel stil te houden
Merken waarmee ik werk
We hebben deze Italiaanse High-End naaf al langer in het gamma. Wordt in eigen beheer gefabriceerd en heeft een erg hoge mate van CNC nauwkeurigheid. Vooral focus op licht gewicht en daarbij horend XC en Marathon doeleinden. Verkrijgbaar in 9 kleuren waaronder ook Mat Zwart
+ CNC afwerking
+ 9 kleuren
+ Gewicht
– Hogere prijsklasse
Hope naven in zes kleuren, kwaliteit en CNC nauwkeurigheid.
Ik volg Hope al van de “early days”, 20 jaar dus, toen hadden we alle andere producten van Hope in onze eigen opbouw fietsen en accessoires. Hope had in de PRO4 een 4 pallen systeem. Ondertussen is de PRO5 uit met 6 pallen die geschrankt zijn wat 108 POE Points Of Engagement verbindingen geeft.
Voor E-bike grijpen alle 6 pallen gelijktijdig aan wat een echt duurzame E-bike naaf geeft!! Dat geeft 54 POE Points Of Engagement.
HOPE is een uiterst duurzame naaf en voor alle doelgroepen is er een naaf!
. Improved sealing to stop dirt ingress and to reduce drag
. New Labyrinth seal has zero drag for incredible freewheeling performance
. New Pawls/Springs design to increase longevity, load capacity & a reduction of drag.
. Increased engagement from 44 to 108 with a new offset 6 pawl freehub design
. Wire cut pawls from high strength steel for maximum strength.
. New step down axle design for a stiffer more durable freehub
. New hub body profile for increased stiffness without adding weight
. E-bike Specific hub designed for the demands of e-bikes
. Fully serviceable and rebuildable with simple tools
. Available in 24, 28, 32 and 36 hole drillings
. Available with all modern freehub bodies
. End spacers can be easily swapped to suit different frame and axle standards
. 6 bolt or Centerlock disc fitting
Hook Flanged naven van Hope werden heel recent geïntroduceerd op Velofollies.
Voor info over Berd spaken graag doorklikken naar https://www.thewheelstuff.be/bike-blog/berd-spaken/
DT Swiss is al lang de standard, het Ratchet systeem van DT Swiss is gewoon superieur in betrouwbaarheid, meer verbindingen tot 54 tanden geeft een stabieler en direct systeem.
Het patent van de ratchet van DT Swiss verliep in 2020 en zo introduceren ze de nieuwe Ratchet EXP.
Het grote verschil zit in de combinatie van tandring die gelijk het lager vasthoudt, wat weer enkele grammen winst oplevert.
Dit systeem is beschikbaar in de 180EXP de lichtst uitvoering met standaard ceramische lagers en de 240EXP.
https://www.dtswiss.com/en/ratchetexp
Wij gebruiken vooral ook het werkpaard de 350 die nog de oude maar duurzame techniek van Ratchet gebruikt, kwaliteit voor een prikje.
Gevolg zal zijn dat nu het befaamde Ratchet systeem zal opgepikt worden door de andere constructeurs.
Volledig nieuw en volledig Belgische naaf, we mogen hier terecht fier op zijn hoe Maxime en Thomas dit voor elkaar hebben gekregen. Niet alleen de naven maar ook bijbehorende velgen, een volledig assortiment kant en klare wielen. Met kennis en kunde geeft dit merk “levenslang garantie” en standaard een titanium body met 60 vertandingen.
+ Titanium freewheel
+ 60 engagement points
+ Bearings play adjustment
+ From 382gr / pair
+ LIFETIME Warranty
+ 5 colors
– Nog niet echt iets kunnen detecteren
Hooked Flange voor Berd spaken
Hook Flange system licensed by Berd®
Zoals jullie weten volgen we Erase al vanaf het begin.
We waren er vroeg bij als early adopters, en ondertussen hebben we samen een hele weg afgelegd.
De meest recente en tegelijk één van de belangrijkste verbeteringen aan de naaf is de nieuwe groene seal.
Deze afdichting sluit niet alleen merkbaar beter af tegen vuil en vocht, maar laat het freewheel ook uitzonderlijk soepel draaien.
Een kleine ingreep met een groot effect, exact het soort detail waar wij veel belang aan hechten.
Voor info over Berd spaken graag doorklikken naar https://www.thewheelstuff.be/bike-blog/berd-spaken/
Andere exotische merken
Verder kunnen we werken met naven zoals:
Tune https://www.tune.de
Chris King https://chrisking.com
Duke Racing Wheels https://www.duke-racingwheels.com
Non Plus https://nonpluscomponents.com
Novatec https://novatecusa.net/
